Ik denk dat ik kan leren!

Ik denk dat ik kan leren!

Vertrouwen hebben in eigen kunnen is van het grootste belang om te leren’’
John Hattie, 2012

Zondagmiddag: haakles van mijn moeder. Een leuke bezigheid voor de zondagmiddag, zou je denken. Haken blijkt echter voor beginners knap lastig te zijn. Maar: doorzetten loont! Ik heb inmiddels mijn eerste gehaakte pinguïn aan mijn sleutelbos hangen. Helaas geldt dat niet voor mijn vriend. Na een paar pogingen en een hoop frustraties verder, gooide hij het haaknaaldje er letterlijk bij neer. Afgezien van de eigen gemaakte pinguïn die er nooit gaat komen, is dit iets waar hij vaker tegenaan loopt. Hij vindt het moeilijk om frustraties te overwinnen en door te zetten wanneer het moeilijk wordt. De oorzaak? Vermoedelijk dat er vroeger zo vaak tegen hem gezegd werd dat hij zo’n ontzettend intelligente jongen is.

Is er dan iets mis met complimenteren? Nee! Onderzoek van Carol Dweck (2006) heeft echter uitgewezen dat het wel uitmaakt waarop je complimenteert. Complimenteer je op intelligentie of complimenteer je op doorzettingsvermogen, het proces? De manier waarop je complimenteert en feedback geeft, heeft alles te maken met het stimuleren van een groei- of fixed mindset. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat kinderen met een groeimindset geloven dat zij door oefening kunnen leren en vertrouwen hebben in eigen kunnen. Kinderen met een fixed mindset hebben daarentegen een negatiever beeld van hun eigen kunnen en hebben de neiging om uitdagingen uit de weg te gaan.

Fixed versus groei-uitspraken

Een groei- of fixed mindset zit ‘m volgens Dweck in kleine dingen. Een voorbeeld: de definitie van het begrip talent: 1) iets wat je van jongs af aan hebt (of niet), of 2) de potentie die iedereen heeft om ergens goed in te worden (van Dijck, 2016). Het verschil tussen de definities zit hem in of je gelooft dat je een (aangeboren) talent nu eenmaal hebt of niet, of dat je gelooft dat je talenten kunt ontwikkelen door bijvoorbeeld oefening. Onderstaande tabel geeft meer voorbeelden van definities vanuit de fixed- en groeimindset.

Fixed- en groeidefinities (Hans van Dijck, 2016)


Dweck benadrukt dat een mindset veranderbaar is: hoe meer je erover weet, hoe bewuster je er van bent, hoe meer je in de groeimindset kunt stappen. En daar komt de leerkracht kijken! Hoe klein de verschillen in woordkeuze ook zijn bij complimenten of feedback, ze kunnen het verschil maken in het ontwikkelen van een groei- of fixed mindset. Een simpel voorbeeld van complimenteren tijdens een rekenles:

Dat heb je goed gedaan! Je hebt een echte wiskunde knobbel!
Of:
Ik zie dat je hard je best hebt gedaan en dat het oefenen helpt!’’

Bij het eerste compliment wordt de nadruk gelegd op een intelligentie- eigenschap van het kind: wiskundeknobbel. Die heb je, of die heb je niet. Bij het tweede compliment legt de leerkracht de nadruk op het proces van leren. Door daar de nadruk op te leggen zal het kind het gevoel krijgen dat wanneer hij zijn best doet en oefent, hij iets kan bereiken (Dweck, 2006). Het als leerkracht bewust omgaan met zulke woordkeuzes en het bespreekbaar maken van de mindset, kan kinderen helpen om erin te geloven dat ze kunnen leren.

Voorbeelden van fixed en groeigerichte feedback (Hans van Dijck, 2016)

In de huidige prestatiemaatschappij is het van belang dat kinderen een groeimindset ontwikkelen. Hoge cijfers en uitblinkers worden immers volop beloond, en faalangst komt steeds meer naar voren. De fixed mindset kan ervoor zorgen dat kinderen sneller faalangst ontwikkelen. Want wat als het kind met ‘de wiskundeknobbel’ een rekentoets een keer niet zo goed maakt? Vindt de juf of meester hem dan opeens minder goed? We moeten kinderen juist stimuleren om fouten te maken en daarvan te leren, in plaats van hen daar angstig voor te laten zijn. Bereid kinderen voor op een leven lang leren en help hen het beste uit zichzelf te halen door bewust gebruik te maken van ‘groeitaal’.


Een groeimindset doet geloven dat eigenschappen zoals intelligentie en capaciteiten slechts een beginpunt zijn, en dat deze eigenschappen ontwikkelbaar zijn door er moeite voor te doen. Mensen met een groeimindset geloven dat wat ze kunnen, komt doordat ze het geleerd hebben. Hierdoor gaan zij uitdagingen niet uit de weg, en zien zij fouten maken als een leerproces en niet als falen. Een onderwijsaanpak die leerkrachten en kinderen helpt om in de groeimindset te stappen is Thinking for Learning® (T4L). Het uitgangspunt van T4L is dat onderwijs niet alleen gericht is op kennisoverdracht, maar dat kinderen ook leren nadenken over hun leren. Help kinderen te ontdekken welke strategieën zij kunnen gebruiken bij het oplossen van een probleem, en om te reflecteren op hun leerproces: wat ging goed en wat kan ik doen om het nog beter te laten gaan? Binnen Thinking for Learning® is er veel aandacht voor denkstrategieën, groeigerichte feedback en reflectie. Het proces en de inzet staan centraal. Want als je weet dat je kan leren en merkt dat doorzetten loont, heb je toch mooi een zelfgehaakte pinguïn aan je sleutelbos hangen. Op naar een leven lang leren!

‘‘Becoming is better than being’’
Carol Dweck, 2006


Nicolette Simons
Onderwijsadviseur i.o.
Edux Onderwijspartners
                                                  

Referenties

Dweck, C.S. (2006). Mindset: The New Psychology of Success. New York:
Random House
Dweck, C. S. (2009). Mindsets: developing talent through a growth mindset.
Olympic Coach, 21(1), 4-7.
Hattie, J. (2012). Visible learning for teachers: Maximizing impact on learning.
Routledge.
Van Dijck, H. (2016). OGW vanuit een groeimindset. Geraadpleegd via
https://www.slideshare.net/ExpoSchoolaanZet/hans-van-dijck-ogw-vanuit-een-groeimindset-deventer

 

Reageren